HR Legal Update: Zmiany w zwolnieniach chorobowych i zasadach kontroli

Nadchodzą zmiany w przepisach regulujących zasady korzystania ze zwolnień lekarskich oraz ich kontrolowania. Stanowią one odpowiedź na szereg problemów, które pojawiały się w dotychczasowej praktyce. Po wejściu w życie zmian ubezpieczeni w okresie zwolnienia będą mogli podejmować incydentalne czynności związane z aktywnością zarobkową, a także inne zwykłe czynności życia codziennego. Nowe przepisy przewidują również możliwość równoległego wykonywania pracy i korzystania ze zwolnienia w przypadku kilku tytułów ubezpieczeniowych. Nowelizacja zaostrza także sankcje za nadużycia wprowadzając zasadę, zgodnie z którą nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia będzie powodować utratę zasiłku za cały okres zwolnienia od pracy!

Utrata zasiłku za cały okres zwolnienia od pracy
Jedną z kluczowych zmian jest wprowadzenie zasady, zgodnie z którą osoby nadużywające zwolnienia utracą zasiłek za jego pełny okres zwolnienia od pracy. Wprowadzana zmiana rozszerza zatem okres za który ubezpieczony będzie tracił prawo do zasiłku w przypadku nieprawidłowego korzystania ze zwolnienia chorobowego.

Dotychczas ubezpieczony tracił prawo do zasiłku wyłącznie za okres konkretnego zwolnienia chorobowego w ramach którego została stwierdzona nieprawidłowość. W wyniku wprowadzonych zmian ubezpieczony nadużywający zwolnienia chorobowego straci zasiłek za cały okres zwolnienia, a liczba naruszeń pozostanie bez znaczenia.

Praca zarobkowa, zwykłe czynności życia codziennego i czynności incydentalne
Utrata prawa do zasiłku obecnie, jak i po zmianach, następuje w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie niezdolności. Nowelizacja precyzuje pojęcie pracy zarobkowej, która będzie rozumiana jako każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania.

Kluczowym elementem definicji jest jednak wyłączenie zwykłych czynności życia codziennego oraz czynności incydentalnych. Pojęcia te są dość ogólne, ale stanowią odpowiedź na dotychczasowe wyzwania związane z dopuszczalnymi w trakcie zwolnienia aktywnościami. W praktyce należy jednak pamiętać, że są one wyjątkiem i nie powinny być rozumiane rozszerzająco. Dlatego należy je utożsamiać przede wszystkim z niezbędną aktywnością, która nie przeczy rekonwalescencji.

Dopuszczalna praca na L4
Przełomową zmianą wynikającą z nowych przepisów jest wprowadzenie możliwości wykonywania pracy w trakcie zwolnienia chorobowego. Stosowną możliwość zyskają ubezpieczeni, którzy posiadają co najmniej dwa tytuły do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli w ramach określonego tytułu, z uwagi na rodzaj pracy, będzie ona mogła być wykonywana, ubezpieczony może żądać niewystawiania zwolnienia od pracy z tego tytułu.

Ubezpieczeni zyskają zatem możliwość wykonywania pracy pomimo niezdolności. Istotnymi czynnikami będą rodzaj wykonywanej pracy, a także charakter schorzenia stanowiącego podstawę zwolnienia. Kwestia ta wpłynie na zasady przeprowadzania kontroli i oceny jej ustaleń.

Jeden okres zasiłkowy
Zagadnieniem powiązanym z możliwością wykonywania pracy w okresie zwolnienia od pracy są zasady ustalania okresu zasiłkowego. Nowelizacja reguluje tę kwestię wprowadzając zasadę jednego okresu zasiłkowego. Niezależnie zatem od liczby tytułów ubezpieczenia chorobowego i zakresu zwolnienia chorobowego ustalany będzie wyłącznie jeden okres zasiłkowy. Zasada ta będzie miała zastosowanie również w sytuacjach, gdy zwolnienie będzie dotyczyło tylko jednego tytułu ubezpieczeniowego.

Kontrola zwolnień
Nowelizacja zmienia również zasady kontrolowania zwolnień chorobowych. ZUS w ramach kontroli będzie miał możliwość w szczególności:

• skierować ubezpieczonego na badania do lekarza orzecznika lub lekarza konsultanta
• skierować ubezpieczonego na badania pomocnicze
• zażądać od udzielającego zwolnienia udostępnienia dokumentacji medycznej
• zażądać udzielenia wyjaśnień i informacji od ubezpieczonego

Tak jak dotychczas zarówno ZUS, jak i płatnicy będą mogli również kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem. Nowelizacja wprowadza przy tym dodatkową bezpośrednią podstawę prawną przeprowadzania kontroli również w okresie pobierania wynagrodzenia chorobowego. Dodatkowo ewentualne wątpliwości, co do prawidłowości wykorzystania zwolnienia rozstrzygać będzie ZUS. Nowelizacja przenosi zatem materię, która dotychczas była uregulowana w drodze rozporządzenia na grunt ustawowy.

Wejście w życie
Nowelizacja planowo ma wejść w życie 1 stycznia 2026 r. Nie jest to jednak jedyny termin, a część istotnych zmian wejdzie w życie w późniejszym terminie. Dotyczy to m.in. opisanych powyżej zagadnień dotyczących korzystania ze zwolnień chorobowych. Kluczowe dla pracodawców i ubezpieczonych zmiany wejdą w życie dopiero po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia przepisów.

Jeśli mają Państwo w swojej praktyce problemy z nadużywaniem zwolnień lekarskich i ich nieprawidłowym wykorzystywaniem lub pytania o zakres omawianych zmian – zapraszamy do kontaktu!